Ad Verbrugge over Vrijheid

Ad Verbrugge is universitair hoofddocent sociaal-culturele wijsbegeerte aan de Vrije Universiteit.
Op deze pagina een mooi artikel van Ad Verbrugge over vrijheid genaamd “Vrijheid leidt tot asociaal gedrag”. Hieronder een aantal stukken hieruit.

Het gevaar van deze grenzeloze individuele vrijheid is dat ze leidt tot asociaal gedrag en tot extreme uitwassen zoals zinloos geweld. “We zijn zozeer bezig met onszelf, met de beleving van onze eigen zin, dat we ons niet meer om de ander bekommeren. We vinden dat alles draait om het eigen gevoel, maar zouden toch ook moeten weten dat we ons kunnen verliezen in een gevoel en daarin kunnen doorslaan. Dat zie je onder meer terug in daden van zinloos geweld. Hoe vaak zien we niet dat daders van zinloos geweld in hun roesachtige misdaad in wezen zichzelf kwijt waren?”

De negatieve vrijheid zal uiteindelijk de samenleving ondermijnen, vreest Verbrugge. “We hebben een leeg vrijheidsbegrip waarin iedere gemeenschapszin ontbreekt. Onze vrijheid betekent slechts dat we niet gebonden zijn, maar geeft verder geen inhoud aan ons leven.” Wat onze cultuur heeft verloren is juist dit positieve begrip van vrijheid, dat ons voor ogen houdt hoe we onze vrijheid het beste kunnen invullen, niet door het blind volgen van gevoelens maar door het nastreven van idealen, zoals het bevorderen van een goede samenleving.

Ad Verbrugge

Ad Verbrugge

Verbrugge ziet die desintegratie overal om zich heen. Hij wijst op de verharding van de maatschappij, de misdaad en het zinloze geweld, het internet als vergaarbak van porno en perversiteiten, het platvoerse amusement op de televisie, de klachten over de gezondheidszorg en het onderwijs, het fiasco van de multiculturele samenleving, de vervreemding in de grote steden, het gebrek aan gemeenschapszin.

De kern van het probleem is samen te vatten in één trefwoord: cultuurverlies. Enerzijds koesteren we het ideaal van vrijheid en individualiteit, anderzijds zijn we niet meer in staat om daaraan op een goede wijze vorm te geven. Verbrugge spreekt in dit verband over negatieve en positieve vrijheid. Met negatieve vrijheid bedoelt hij dat we nergens aan gebonden zijn en nergens afhankelijk van zijn. Dat biedt ons de mogelijkheid om ongeremd en onbelemmerd onze behoeften te bevredigen en vooral alles te doen wat ons een ‘goed gevoel’ geeft. ‘Vrijheid komt neer op doen waar je zin in hebt’, zegt Verbrugge. ‘Vinden we iets niet lekker of leuk meer, dan zien we er maar vanaf. Een voorbeeld is het gemak waarmee mensen besluiten tot echtscheiding, met als enige reden dat ze op elkaar uitgekeken zijn.’

De individuele vrijheid, die we als een vanzelfsprekendheid zijn gaan beschouwen, is volgens Verbrugge een illusie. “De gedachte dat we vrij zijn om te doen en laten wat we willen, gaat voorbij aan het feit dat onze behoeften zelf voor een groot deel door de markt worden gevormd en opgezweept. Iemand die zijn eigen behoeften bevredigt, hoeft helemaal niet vrij te zijn. Juist om die reden noemen we een junk niet vrij maar verslaafd.”

“We beseffen niet dat individualiteit iets is dat we met pijn en moeite moeten verkrijgen en dat vrijheid iets is waarvoor je afhankelijk bent van de ander. Een voorbeeld is het groeten op straat. Als je de ander niet teruggroet, voel je je genegeerd en niet erkend. Je hebt de ander nodig om je thuis te voelen in de wereld. Miskenning is een vorm van onvrijheid, omdat daardoor de band met de wereld weg is en we op onszelf worden teruggeworpen.”

“vrijheid is iets wat je met de anderen samen hebt en waardoor je je verbonden voelt met anderen. Je kunt immers pas vrij zijn als anderen je vrijheid respecteren, als er een gemeenschap is, die je rechten waarborgt. Daarom is het wezenlijk dat iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt voor de samenleving.”

“De vrijheid van meningsuiting is van origine een daad van burgerzin. Mensen kregen het recht om uit te spreken wat zij goed en slecht vinden, waarbij ze betrokken waren bij een gemeenschappelijk goed. Wij zijn in een situatie beland waarin de vrijheid van meningsuiting wordt misbruikt. We mogen uiting geven aan ons gevoel, waarbij we het van originaliteit vinden getuigen als dat op een ongecultiveerde manier gebeurt.