Hebben dieren ritmegevoel en Muzikaliteit?

Je zou denken dat het eenvoudige antwoord op deze vraag ‘nee’ is. Maar dit blijkt toch niet zo eenvoudig te liggen. Volgens HenkJan Honing (hoogleraar muziekcognitie aan de UvA en ook bekend van De Wereld Draait Door) is de mens namelijk in essentie een muzikale diersoort, en waarom zou hij de enige zijn? Waarom zouden er geen andere dieren ritmegevoel hebben?

Omschrijving Muzikaliteit

Volgens HenkJan Honing in zijn boek ‘Aap slaat maat’ is muzikaliteit een verzameling eigenschappen die het mogelijk maakt om van muziek te genieten. Wat moet je weten en kunnen om muziek te kunnen waarderen? Nu kun je dat aan een mens vragen, maar bij een dier lukt het niet om te vragen of hij geniet van muziek, dat zul je dus moeten kunnen zien, bijvoorbeeld door meebewegen op de muziek.

Onderzoeken naar muzikaliteit bij dieren

Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar ritmegevoel bij dieren. In in ieder geval 2 gevallen is het echt bewezen dat bepaalde dieren ritmegevoel hebben.

Snowball de Kaketoe was het eerste dier waar maatgevoel bij werd waargenomen, zo rond 2009. Hij kan verschillende dansjes in de maat doen op zijn favoriete muziek. En ook past hij zijn bewegingen aan als het tempo van de muziek verandert.

Snowball de Kaketoe danst, ritmische dieren met ritmegevoel, muzikale beesten

Ronan de Zeeleeuw ‘headbangt’ op Boohie Wonderland van Earth, Wind & Fire. Hij gaat langzamer met zijn kop meebewegen als het ritme langzamer gaat, en sneller als de muziek sneller afgespeeld wordt.

Ronan de zeeleeuw, ritmische dieren met ritmegevoel, muzikale beesten

En de hond Golden (een golden retriever) lijkt zijn hoofd ritmisch op de muziek te bewegen. Hij lijkt van de muziek te genieten en stopt ook meteen met bewegen als de muziek stopt.

de hond Golden (een golden retriever) beweegt zijn hoofd ritmisch op de gitaar-muziek

En zebravinken blijken in staat te zijn om nieuwe liedjes te leren.

muzikaliteit bij dieren: een zebravink kan nieuwe liedjes leren

Van een aantal van deze dieren vind je hieronder in een video afspeellijst met voorbeelden van muzikale dieren.

Video’s dieren met Ritmegevoel

Een YouTube afspeellijst met leuke filmpjes van dieren die Ritmegevoel hebben, oa Snowball de Kaketoe, Ronan de zeeleeuw en Golden de hond.

Dieren die liedjes zingen

Lola de zeehond

Ja, je leest het goed, de grijze zeehond Lola heeft liedjes leren zingen. Wetenschappers van de Schotse University of St. Andrews hebben haar het liedje ‘Twinkle Twinkle Little Star’ geleerd, oftwel ‘Roodkapje’. Het klinkt nog niet helemaal perfect, maar deze zeehond begint wel op een papegaai te lijken zo ondertussen :-).

Vogels die opera zingen

Op Youtube zijn veel filmpjes te vinden over vogels die opera zingen. Dit is er 1 van. Hij zingt Die Zauberflöte van Mozart.

Darwin over muzikaliteit bij Dieren

De Britse wetenschapper Charles Darwin, bekend van zijn evolutie-theorie, constateerde dat overal in de natuur Ritme te vinden is, en schrijft in ‘De afstamming van de mens’ uit 1871 het volgende:

De gewaarwording, zo niet het genot, van muzikale Cadenzen en van Ritme is waarschijnlijk gemeenschappelijk aan alle dieren, en hangt ongetwijfeld af van de gemeenschappelijke fysiologische aard van hun zenuwstelsel.

Zelfs crustaceeën die niet in staat zijn om enig willekeurig geluid te maken, bezitten bepaalde gehoorharen die men heeft zien gaan trillen wanneer de juiste muzikale noten werden aangeslagen. Het is bekend dat sommige honden gaan huilen wanneer zij bepaalde tonen horen. Robben appreciëren blijkbaar muziek, en hun voorliefde daarvoor ‘was bekend aan de ouden, en wordt heden ten dage dikwijls gebruikt door de jagers’.30Bij al deze dieren, namelijk insecten, amfibieën en vogels, waarvan de mannetjes gedurende het seizoen van hofmakerij muzikale tonen produceren, of louter ritmische geluiden, moeten wij geloven dat de wijfjes in staat zijn die te appreciëren, en daardoor worden geprikkeld of gecharmeerd; anders zouden de onophoudelijke inspanningen van de mannetjes en de complexe structuren die alleen zij vaak bezitten, nutteloos zijn.

Muziek roept beweging op

Zowel bij mensen als bij dieren nodigt muziek uit tot bewegen. Prof. Erik Scherder laat via onderzoeken zien dat muziek via het oor naar de hersenstam gaan. Dan gaan er prikkels naar de grote hersenen, die vervolgens motorische impulsen naar het lichaam sturen. Hij zegt in de onderstaande (vrij wetenschappelijk) lezing zelfs: ‘Muziek, Ritme, dat IS gewoon motoriek!’

Onderzoekers naar muzikaliteit en ritmegevoel bij dieren en mensen

Erik Scherder

Erik Scherder is hoogleraar Neuropsychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij is bekend geworden door zijn ‘optredens’ bij De Wereld Draait Door, de Universiteit van Nederland en bij omroep MAX door zijn MAX Minicolleges en MAX Masterclasses.

Erik Scherder heeft een dik boek geschreven over muziek en de hersenen genaamd ‘Singing in the Brain’.

HenkJan Honing

HenkJan Honing is hoogleraar Muziek cognitie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Hij zoekt naar inzichten in hoe het luisteren naar muziek nu precies in zijn werk gaat, en onder andere onderzoek naar muzikaliteit en ritmegevoel, zowel bij mensen als bij dieren.

Hij zoekt naar antwoorden op de vraag: ‘Wat wij als muziek horen, is dat nu voor een dier ook muziek? Wat moet een dier nu kunnen, en weten, en voelen om iets als muziek te ondergaan’?

Volgens hem zijn er 2 belangrijkste eigenschappen voor muzikaliteit, die wij als mensen allemaal hebben, maar bij dieren zeldzaam zijn.

1 Maatgevoel, regelmaat kunnen horen, het kunnen horen of het tempo van de muziek langzamer of sneller gaat, dat je op muziek kan bewegen.

2 Relatief gehoor, dat je een melodie blijft herkennen als hij 1 of een paar noten hoger of lager wordt gespeeld.
Voor een zangvogel is namelijk hetzelfde melodietje een noot hoger gespeeld een andere vogel, een ander liedje. Als wij bijvoorbeeld Kortjakje een paar noten hoger horen herkennen we het meteen als ‘Kortjakje”.

Als wij naar muziek luisteren, luisteren wij naar melodie en ritme. Een zangvogel luistert eigenlijk alleen maar naar de klankkleur.

Het laatste boek van HenkJan Honing heet ‘Aap slaat maat‘, en gaat over de oorsprong van muzikaliteit bij mens en dier.

Links

Ook mensen die denken dat ze geen Ritmegevoel hebben kunnen ritmegevoel aanleren met een Ritmecoach.

Over de schrijver van dit Artikel
Eigenaar en Creatief Directeur , Beenhakkers Slagwerk
Hans Beenhakkers is Ritmekunstenaar, afgestudeerd Percussionist, opgeleid Drumcircle en Health Rhythms Facilitator, ervaren en enthousiast begeleider van Muzikale energizers, Multi-instrumentalist, RitmeCoach, Stembevrijder, Gediplomeerd Hatha- en Bhakti-Yoga Docent en heeft Psychologie gestudeerd. Hij is een expert op het gebied van ritme en ritmegevoel, kan jouw ritmegevoel perfect coachen, en wil iedereen het plezier van ritme spelen laten ervaren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *