Heb jij geen Ritmegevoel, Maatgevoel, of een slecht Gevoel voor Ritme?

Iedereen heeft ritme en ritmegevoel (al denk jij dat misschien niet van jezelf :-). Ritmeproblemen, een slecht maatgevoel of een slecht gevoel voor ritme moeten misschien alleen nog van de stoffige zolder gehaald worden en wat gecoacht, geoefend en getraind worden. Ritme en ook muziek herkennen is namelijk van nature aanwezig bij iedereen. Het is net zo natuurlijk als lopen, ademen, eten en drinken.

Oefeningen moeten voor beginners of mensen met een slecht gevoel voor ritme zijn lichaamsgericht. Daar ligt namelijk de basis van je ritmegevoel, in je lijf, in je eigen lichaam. Daarmee kun je ritme en muziek herkennen, en dáár moet je dus ook trainen om de ritmeproblemen te laten verdwijnen.

Geen gevoel voor Ritme?

Heel vaak klopt het niet als je denkt dat je geen gevoel voor ritme of ritmeproblemen hebt. Meestal heb je eerder een gebrekkige motoriek, een ongeoefende coördinatie, of ben je óf gewoon wat langzamer dan de anderen, en haak je dus snel af, met het idee dat je geen ritmegevoel hebt. Óf je hebt misschien nog nooit de goede oefeningen voor jou gedaan om ritmegevoel te ontwikkelen. Als je eenmaal achterloopt op de meeste andere mensen denk je dat je het gewoon niet kan, en doe je ook nooit meer moeite ervoor, of schaam je je er zelfs voor.
Een goede Ritmecoach kan je daarbij helpen.

Wat is Ritmegevoel?

Ritmegevoel , ‘gevoel voor ritme’ of maatgevoel is de vaardigheid om regelmaat of de puls in de muziek te kunnen horen en daar op te kunnen meespelen, meeklappen of meebewegen. Het wordt ook wel ‘maatgevoel’ genoemd: het vermogen om de maat of beat van de muziek te horen.
Sommige mensen kunnen dit veel minder goed en snel dan de meeste andere mensen. Deze mensen denken dan dat ze geen ritmegevoel of gevoel voor ritme hebben, of een slecht ritmegevoel.

Als betekenis voor ritmegevoel wordt gegeven: gevoel voor muzikaal ritme, het aanvoelen van het ritme van de muziek. Vaak wordt ook het herkennen en kunnen reproduceren van het ritme in de muziek bedoeld.

Een ander omschrijving is de vaardigheid om mee te gaan (bewegen, zingen of tikken) met een ritme wat je hoort. Anders gezegd is ritmegevoel: kunnen bewegen, tikken, klappen of spelen op de maat van de begeleidende muziek.

De Engelse vertaling van ritmegevoel is “Sense of Rhythm”.
Het grappige is dat het Engelse woord Sense weer op verschillende manieren vertaald kan worden: gevoel, maar ook betekenis, verstand, besef, zintuig, begrip, onderscheidingsvermogen.
Het werkwoord “to sense” vertaalt als: voelen, aanvoelen begrijpen, merken gewaarworden, zich bewust worden van.

Een aanvullend gevoel voor muziek is het kunnen herkennen en reproduceren van een melodie, melodieën of melodische frasen.

Goed Ritmegevoel of Maatgevoel

Iemand met een goed ritmegevoel heeft voelt dus het ritme van muziek aan. Hij voelt de herhalingen in de muziek instinctief aan en is er zich gewaar van. Je merkt dan instinctief dat er een ander ritme komt of als het ritme verandert. Je kunt dan de muziek herkennen en ook alle veranderingen erin.

Instinctief vertaalt dan weer als onberedeneerd, onbewust, onwillekeurig, vanzelf.
Dit betekent dat het denken er niets mee te maken heeft. Je moet ritme niet beredeneren met je hoofd, maar ‘als vanzelf’ aanvoelen in je lichaam. Jouw lichaam gaat als vanzelf op de muziek bewegen (of niet, als je dat afgeleerd hebt of nooit mocht natuurlijk :-). Je gaat dan als vanzelf de muziek herkennen.
Ooit opgemerkt dat kleine kinderen bijna allemaal spontaan gaan bewegen als ze muziek horen?

Verschil ritmegevoel en maatgevoel

Er is een subtiel verschil tussen maatgevoel en ritmegevoel. Maatgevoel is het gevoel voor de maatsoort

slecht ritmegevoel, geen ritmegevoel, slecht gevoel voor ritme, slecht ritme bij bijvoorbeeld muziek, slecht maatgevoel, ritmeproblemen

Misvattingen en Mythes over Gevoel voor Ritme

Over gevoel voor Ritme, Maatgevoel en Ritmeproblemen zijn veel Misvattingen en Mythes in omloop die door bijna iedereen als waarheden worden aangenomen.

  • Gevoel voor ritme heb je óf wel of je hebt het niet.
  • Ritmegevoel is iets wat niet aangeleerd kan worden.
  • Je moet een aangeboren talent voor ritmegevoel hebben anders wordt het nooit iets.
  • Afrikanen hebben allemaal een beter ritmegevoel dan Westerlingen.
  • Ik ben te oud om nog een goed ritmegevoel aan te leren.

In tegenstelling tot bovenstaande Misvattingen en Mythes kan bijna iedereen een redelijk tot goed gevoel voor ritme kweken. Daarvoor is allen nodig dat je bereid bent om regelmatig op een goede en effectieve manier te oefenen.
Je hebt natuurlijk altijd mensen die sneller leren dan anderen, dingen sneller oppikken. Dat geldt ook voor Ritme, maar dat wil niet zeggen dat jij er niets van zou kunnen als je wat zou oefenen of meer muziek zou luisteren.

En op iedere leeftijd kun je je ritmegevoel nog verder ontwikkelen.
Het schijnt wel dat je tussen de 2 en de 5 jaar (zeg maar voor de lagere school) het snelste ritmes oppakt. Dat gebeurt dan vaak door bijvoorbeeld meeklappen, klapspelletjes, liedjes zingen, rijmpjes, en door dansen of bewegen op muziek.
Maar zoals er mensen zijn die op hun 60e of later nog piano gaan leren spelen, zo kun jij ook ritmegevoel gaan leren.

Ritmegevoel is bij iedereen aangeboren

Er is onderzoek gedaan waaruit waaruit blijkt dat pasgeboren baby’s de beat in muziek kunnen horen. In de hersenen van de baby’s werd een reactie gemeten als de downbeat (de 1 en de 3) in een ritme incidenteel werd weggelaten.
Hieruit kun je concluderen dat ritmegevoel aangeboren is, dat iedereen van nature muziek kan herkennen. In aanleg heeft dus niemand ritmeproblemen. Het verdwijnt alleen als het niet geoefend en gestimuleerd wordt. Net zoals dat een perfect tweetalig jong kind de andere taal verliest als hij lange tijd alleen nog maar 1 taal spreekt.
Iedereen heeft dus van nature ritmegevoel, maar afhankelijk van de cultuur en het wel of niet veel horen van ritmische muziek of het blootgesteld worden aan muziekmaken wordt dit ritmegevoel dus óf verder ontwikkeld, óf raakt het ondergesneeuwd.

Interpersonal Entrainment in muziek

Entrainment is het synchoniseren van beweging en/of geluid door het ritme van een ander op te pakken en er in mee te gaan. Kort gezegd meespelen of meedansen met een ander / anderen.

Om samen muziek te kunnen maken moet je sowieso

  1. Zelf een ritme regelmatig kunnen spelen.
  2. De ‘beat’ of hartslag van de muziek of ritme kunnen voelen of horen.
  3. Het ritme van iemand anders op kunnen pikken en er mee mee kunnen spelen (exact hetzelfde ritme of een bijpassend ritme).

Soorten Gebrekkig Ritmegevoel

Er zijn verschillende soorten van ritmeproblemen en van gebrekkig of slecht ritmegevoel en maatgevoel.

Beginners

Bij beginners die vaak niet met zingen, muziek of ritmische activiteiten mee kunnen doen kunnen er de volgende problemen zijn. Je bent of kunt:

  • Niet in staat om de beat-pulse in wat voor muziek dan ook te horen (beat-deaf, zeldzaam)
  • De beat-pulse niet herkennen, doordat je te weinig naar muziek geluisterd hebt.
  • Wel in staat om de beat-pulse te horen, maar niet in de maat kunnen meeklappen, lopen of bewegen. Komt vaak door problemen met coördinatie of motoriek die te weinig geoefend is.
  • Wel in staat om op jezelf te spelen, maar niet samen met anderen (meestal probleem met entrainment of synchroniseren)
  • In je eentje wél in staat om mee te spelen met een opname, maar niet in staat om mee te spelen samen met anderen (je raakt in de war doordat bijvoorbeeld de anderen niet steeds alles exact hetzelfde spelen als op de opname)
  • Samen met anderen wél in staat om mee te spelen, maar niet in staat om alleen mee te spelen met een opname (je speelt bijvoorbeeld met de anderen op gevoel mee, maar snapt de muziek eigenlijk niet).

Gevorderden

Bij meer gevorderde mensen die muziek maken kunnen het volgende problemen voorkomen. Je bent:

  • In staat om een maatsoort of ritme te tellen, maar niet wanneer je aan het spelen bent.
  • Niet in staat om in meer dan 1 maatsoort of ritme te spelen.
  • In staat om een regelmatige beat te volgen, maar niet in staat om een ritme in de muziek te herleiden.

Jagen en Slepen

En je hebt ook mensen die altijd sneller willen gaan dan het aangegeven tempo, of juist altijd langzamer.

  • Versnellen / jagen / rushing.
  • Vertragen / slepen / draging.

Bij ieder van deze ritmeproblemen of gebreken zijn er specifieke manieren en oefeningen om jouw ritmegevoel en maatgevoel te ontwikkelen. Dat kan bijvoorbeeld via Ritmecoaching.

Helemaal geen ritme? Beat-deafness?

In het Engels is er een term beat-deafness, ritme-doofheid. Mensen met grote ritmeproblemen die het “de beat” van de muziek echt niet kunnen vinden, en een heel erg slecht maatgevoel hebben. Het Engelse woord “beat” verwijst naar de hartslag van de muziek, de onderliggende puls waar je op danst, vaak de bas-drum. In een Amerikaans onderzoek waar zich een paar honderd mensen hadden aangemeld als beat-deaf, bleken er slecht 2 (!) “ernstige problemen” te hebben. De anderen DACHTEN alleen dat ze ritme-doof waren of ernstige ritmeproblemen hadden.
Ritme-doofheid komt dus veel minder voor dan de meeste mensen denken.

Beat-deafness is vaak probleem om te synchroniseren

Uit dit wetenschappelijk onderzoek van de McGill Universiteit en de Universiteit van Montreal blijkt dat mensen die zogenaamd beat-doof zijn wel in staat zijn om op zichzelf een regelmatig ritme te tikken. Ze hebben wel moeite om een bestaand ritme mee te tikken. En tempowisselingen zijn voor hen heel erg moeilijk te volgen

Uit de maat

Er zijn verschillende soorten activiteiten die problematisch worden als je ze uit de maat doet.

  • zingen en muziek maken kan in je 1tje nog wel enigszins, maar voor samen zingen of musiceren is maatgevoel onontbeerlijk.
  • Samen dansen (ballroom, salsa, tango etc) is ook heel lastig, als je de maat niet goed aanvoelt.
  • Aerobics, Steps, Zumba en andere groeps fitness activiteiten op muziek.

Kijk voor meer informatie ook op de pagina ‘uit de maat dansen‘.

Wetenschappelijk onderzoek naar Ritmegevoel

Dr. Henkjan Honing geeft les aan de Universiteit van Amsterdam in muziekcognitie en schreef een boekje: Iedereen is muzikaal. Er is eigenlijk niks bijzonders aan ritmegevoel , maatgevoel en het vermogen om goed naar muziek te luisteren zegt hij, iedereen kan het. In een artikel in de Volkskrant schrijft hij het volgende.


Uit onderzoek blijkt dat Noord-Amerikaanse baby’s van zes maanden verschillen horen in Bulgaarse ritmes. Dat ritmegevoel zit dus ingebakken.

Dr. Henkjan Honing

Er is ook een onderzoek gedaan waaruit bleek dat pasgeboren baby’s de maat in de muziek kunnen horen. Bij baby’s zijn er dus geen ritmeproblemen.

Ritmegevoel loopt parallel met taalgevoel?

Een artikel in “the Journal of Neuroscience” maakt melding vaneen onderzoek naar het verband tussen ‘ritmisch bewegen op muziek’ en ‘taalvaardigheden’. Mensen die muziek en maatgevoel oefenen zouden zo ook hun leesvermogen vergroten.

Ook de BBC heeft een artikel over dat bewegen in de maat het taalvermogen kan helpen.

Video-voorbeelden van slecht gevoel voor Ritme

De man in de video hieronder heeft een slecht ritmegevoel, maar misschien moet hij gewoon wat oefenen? Of hij heeft wat teveel gedronken (dan lijkt alles veel beter te gaan).

Als je beat-deaf bent kun je ook niet bewegen in de maat van de muziek, of samen met anderen. De vrouw hieronder gaat bij de steps-les voortdurend in en uit de maat. Ze lijkt gewoon har eigen tempo in haar hoofd te hebben :-).

Trainen van Ritme

Ritmegevoel of maatgevoel kun je trainen, eenvoudigweg door te oefenen. Deze oefeningen moeten voor beginners of mensen met een slecht ritmegevoel wel lichaamsgericht zijn. Daar ligt namelijk de basis van je ritmegevoel én van je ritmeproblemen, in je lijf, in je eigen lichaam. Dáár moet je het dus ook trainen.
Alle oefeningen van een goede ritmecoach gaan dus ook uit van het lichaam.

Zet bijvoorbeeld wat van je favoriete muziek op en beweeg wat mee. Voel wat er het makkelijkste mee beweegt. Je hoofd, armen, benen of heupen? Of iets anders

Hieronder een video van de Universiteit van Nederland over Ritmegevoel trainen.

Manieren van Waarnemen

Mensen kunnen de wereld op 3 manieren waarnemen. Dat zijn ook manieren  hoe je kunt leren: met je Oren (audio), met je Ogen (visueel) of via je Lichaam (kinesthetisch en energetisch).
Meestal is 1 van deze vormen van waarnemen en leren heel goed ontwikkeld, en 1 heel slecht. Het is ook zaak om juist de slechtst ontwikkelde waarnemingsvorm te trainen, dan kun je via die weg namelijk ook dingen oppikken.

Gevoel voor ritme trainen met Apps

Je kunt je ritmegevoel en maatgevoel ook trainen met apps. Maar de meeste apps gaan dan vaak wel weer uit van notenschrift, wat voor veel mensen met weinig ritmegevoel niet erg praktisch is. Je ritmegevoel zit namelijk niet in de noten, of in het begrijpen van notenschrift, maar in je lichaam, in je lijf.En als je notenschrift gaat leren, dan gebeurt dat voornamelijk in je hoofd, en niet in je lijf.

YouRhytm is één van die apps en speelt verschillende ritmes, en je kunt de beat erachter instellen.

Laat je emailadres achter voor een link naar een heel goed bruikbare app om je ritmegevoel te oefenen, oefeningen tegen ritmeproblemen, en voor nog veel meer ritmetips.

Links – Bronnen Ritmegevoel en Maatgevoel

  • externe links / Bronnen
  • Onderzoek naar gevoel voor ritme bij pasgeboren baby’s.
  • Afspeellijst van video’s van HenkJan Honing over Ritmegevoel en Muziekcognitie bij de Universiteit van Nederland.
  • Wikipedia over Beat-deafness (in het Engels)

Over de schrijver van dit Artikel
Eigenaar en Creatief Directeur , Beenhakkers Slagwerk
Hans Beenhakkers is Ritmekunstenaar, afgestudeerd Percussionist, opgeleid Drumcircle en Health Rhythms Facilitator, ervaren en enthousiast begeleider van Muzikale energizers, Multi-instrumentalist, RitmeCoach, Stembevrijder, Gediplomeerd Hatha- en Bhakti-Yoga Docent en heeft Psychologie gestudeerd. Hij is een expert op het gebied van ritme en ritmegevoel, een specialist in het begeleiden van groepen, kan jouw ritmegevoel perfect coachen, en wil iedereen het plezier van samen ritme en muziek spelen laten ervaren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *